काठमाडौं ः यस वर्षको जनवरीमा डोनाल्ड ट्रम्प आफूलाई ‘शान्ति निर्माता’ भन्दै सत्तामा फर्किएका थिए । तर अब उनले इरान र इजरायलबीचको जटिल द्वन्द्वमा अमेरिकालाई संलग्न गराउने कदम चालेका छन् । ट्रम्पले पदभार ग्रहण गरेदेखि मध्यपूर्वमा शान्ति ल्याउन सकेका छैनन् । उनी अहिले ठुलो युद्धको संघारमा रहेको क्षेत्रको नेतृत्व गरिरहेका छन् । इरानमाथि अमेरिकी आक्रमणको दुई घण्टापछि ह्वाइट हाउसबाट राष्ट्रलाई सम्बोधन गर्दै ट्रम्पले अपरेशनलाई ‘ठुलो सफलता’ भने । उनले आफ्नो कदमले दिगो शान्तिको बाटो खोल्ने र इरानलाई आणविक शक्ति बन्ने सम्भावना नहुने आशा व्यक्त गरेका छन् ।
इरानले आफ्नो फोर्डो आणविक स्थलमा सामान्य क्षति मात्र भएको बताएको छ । अब को सही हो भन्ने कुरा आउने समयले बताउनेछ । उपराष्ट्रपति जेडी भान्स, विदेशमन्त्री मार्को रुबियो र रक्षामन्त्री पिट हेगसेथसँगै उभिएका ट्रम्पले इरानलाई आफ्नो आणविक कार्यक्रम त्यागेन भने भविष्यमा हुने आक्रमण विनाशकारी हुने चेतावनी दिए । ट्रम्पले भने, ‘धेरै निशानाहरू बाँकी छन् र अमेरिकाले द्रुतता, सटीकता र सीपका साथ तीमाथि आक्रमण गर्नेछ ।’
संयुक्त राष्ट्रसंघका महासचिव एन्टोनियो गुटेरेसले मध्यपूर्वमा द्वन्द्व बढेमा अमेरिकी निर्णयले अराजकताको क्रम निम्त्याउन सक्ने चेतावनी दिएका छन् । अयातोल्लाह अली खामेनीले इरानले बदला लियो भने अमेरिकी आक्रमणको अवस्थामा अमेरिकाले पनि जवाफ दिनुपर्ने चेतावनी दिए ।
यो हप्ताको सुरुमा ट्रम्पले इरानले बिना शर्त आत्मसमर्पण गर्नुपर्ने बताएका थिए । तर इरानले आत्मसमर्पण गर्न मानेन । त्यसपछि ट्रम्पलाई पछि हट्न गाह्रो भयो । बिहीबार ट्रम्पले इरानलाई दुई हप्ताको समयसीमा दिएका थिए । तर यो अपेक्षा गरिएको भन्दा धेरै छोटो भयो–केवल दुई दिन । स्थानीय समयअनुसार शनिबार अमेरिकी राष्ट्रपतिले कारबाही गरेको बताए । के दुई हप्ताको समयसीमा झुटो थियो ? के यो हप्ता इरानलाई सुरक्षाको गलत भावनामा फसाउने प्रयास थियो ? वा ट्रम्पले शान्तिको लागि रोजेका स्टिभ विटकफको नेतृत्वमा पर्दा पछाडिको वार्ता असफल भएको छ ?
आक्रमणपछि तुरुन्तै धेरै जानकारी सार्वजनिक भएन । तर आफ्नो सामाजिक सञ्जाल पोस्ट र राष्ट्रलाई सम्बोधनमा ट्रम्पले शान्तिको बाटो खोल्ने प्रयास गरे । यद्यपि, यो दृष्टिकोण अत्यधिक आशावादी लाग्न सक्छ। इजरायलले इरानको सैन्य क्षमतालाई कमजोर पार्ने प्रयास गरेको छ । तर अयातोल्लाहसँग अझै पनि हतियार छन् । यदि परिस्थिति यस्तै रह्यो भने अवस्था धेरै छिटो बिग्रन सक्छ ।
अब पर्खने समय आएको छ । इरानले आफ्ना तीनवटा अड्डामा भएका आक्रमणको कसरी प्रतिक्रिया दिनेछ ? यी अड्डामा फोर्डो पनि समावेश छ । जुन आणविक कार्यक्रमको सबैभन्दा महत्वपूर्ण भाग मानिन्छ । ट्रम्पलाई अमेरिकी आक्रमणले इरानलाई वार्ताको टेबलमा थप छुट दिन बाध्य पार्ने आशा छ । तर इजरायली आक्रमणको सामना गर्दा वार्ता गर्न तयार नभएको देश अमेरिकी बम खसेपछि वार्ता गर्न तयार हुने सम्भावना कम देखिन्छ । ट्रम्पले अमेरिकी आक्रमणलाई एक पटकको सफल आक्रमणको रूपमा चित्रण गर्ने प्रयास गरिरहेका छन् । तर अमेरिका वास्तवमा इरानको कडा सुरक्षामा रहेको आणविक अनुसन्धान सुविधालाई ध्वस्त पार्न सफल भयो कि भएन भनेर जान्न समय लाग्ने छ।
यदि यसो भएन भने फेरि आक्रमण गर्ने दबाब बढ्नेछ वा राष्ट्रपतिले सानो सैन्य लाभको लागि ठुलो राजनीतिक जोखिम लिनुपर्नेछ । यस जोखिममा घरेलु राजनीतिक चिन्ता र अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षा प्रश्न समावेश छन् । इरानमाथि अमेरिकी आक्रमणको सम्भावनाले पहिले नै डेमोक्र्याटका साथै ट्रम्पको आफ्नै ‘अमेरिका फस्र्ट’ विचारधारासँग नजिक रहेकाबाट तीव्र आलोचना निम्त्याइसकेको थियो । राष्ट्रपतिले आफ्ना तीन निकटतम सल्लाहकारसँग राष्ट्रलाई सम्बोधन गर्ने असामान्य निर्णय पार्टी भित्र एकता देखाउने प्रयास हुन सक्छ ।
विशेष गरी भान्सले खुला रूपमा संयमित अमेरिकी विदेश नीतिलाई समर्थन गरेका छन् । हालसालै सामाजिक सञ्जालमा ट्रम्प अझै पनि एक गैर–हस्तक्षेपवादी नेता भएको तर्क गरेका छन् । यदि आक्रमण एक पटकका लागि हो भने ट्रम्पले आफ्ना समर्थकबीचको विभाजनलाई कम गर्न सक्षम हुन सक्छन् । तर यदि यसले अमेरिकालाई ठुलो द्वन्द्वमा तान्यो भने स्वघोषित शान्ति निर्माता राष्ट्रपतिले आफ्नै जनतामाझ विद्रोहको सामना गर्न सक्छन् । शनिबारको आक्रमण एक राष्ट्रपतिको आक्रामक कदम थियो । जसले आफ्नो पहिलो कार्यकालमा कुनै पनि नयाँ युद्ध सुरु नगरेकोमा गर्व गरेका थिए । उनले गत वर्ष संयुक्त राज्य अमेरिकालाई विदेशी युद्धमा तान्ने पूर्व राष्ट्रपतिविरुद्ध अभियान चलाएका थिए । ट्रम्पले अब आफ्नो कदम चालिसकेका छन् । अब यो सबै कसरी हुन्छ भन्ने कुरा पूर्ण रूपमा उनको नियन्त्रणमा छैन । (¬अन्नपूर्ण पोस्ट् डटकम)